მუცო – ისტორიული საქართველოს მშვენება (ნაწილი II)

მუცოს მხოლოდ ორი შესასვლელი ჰქონდა: ქვემოდანმდინარის მხრიდან და ზემოდანკლდის ფერდობზე მიმავალი ვიწრო გზა. გადმოცემის მიხედვით, ქვემო მხრიდან სოფელი ქვითკირის გალავნით იყო დაცული, რომელიც შეღამებისას იკეტებოდა და მას მეციხოვნენი დარაჯობდნენ. დაგვიანებულ მგზავს და მონადირესაც არ შეეძლო ღამით სოფელში შესვლა, თუ გალავნის იქით ისარს არ ისროდნენ და მეციხოვნეებს არ დაარწმუნებდნენ, რომ გალავანს გადმოღმა ნამდვილად მუცოელი იდგა. მუცოელებს თავისებური, გამორჩეული ისრები ჰქონდათ. სხვანაირი იყო მათი მშვილდებიც: ჯიხვის რქის ნაწილებისგან აწყობილიმოკლე და ძნელად მოსადრეკი. ასეთი მშვილდი გუდანის ჯვარში ინახებოდა და ყველაზე ღონიერ ახალგაზრდებსაც უჭირდათ მისი მოდრეკა.

 

როცა თოფი და ტყვია შემოვიდა, მუცოელებმა მაშინაც გამოიჩინეს თავი. მუცოსთან შორიახლოს, კლდეში დღესაც მოიპოვება გოგირდის შემცველი, თოფის წამლისათვის საჭირო ნაღვენთი, რომელსაცჩქასიფნის ხის ნახშირში ურევდნენ, ჩეჩქავდნენ, ხარშავდნენ და დენთის განსაკუთრებული ტექნოლოგიით ამზადებდნენ. დღეს ის აღარავის ახსოვს.

 

მუცოს ზედა ნაწილში დღემდეა შემორჩენილი ოდნავ გვერდზე გადახრილი და კუთხეჩამონგრეული შეთეკაურთ (ჩოლოხათ) ციხე, რომელიც თავიდანვე გადახრილი აუგიათ. ციხე-სოფელი განლაგებულია რთული რელიეფის სამ ტერასაზე. ნაგებობები ფიქლისაა, წყობამშრალი. ჩრდილოეთიდან დაცულია თორღვაის კოშკით, სამხრეთიდან ციხე-სახლებით, ხოლო აღმოსავლეთიდან და დასავლეთიდანციცაბო კლდის ქარაფებით. ტერასის შუა ნაწილში წმ. გიორგის ხატი და მაღალი სათვალთვალო კოშკია. ხატის ახლოს, სამხრეთით, იყო ეზო, .. „ბროლის კალო“, ციხე სოფლის ყველა ქუჩას, ჩიხს, შესახვევს ან კიდეებს სათავდაცვო, საფორთიფიკაციო დანიშნულებითაც აშენებდნენ. ციხე-სოფლის მესამე, ქვედა ტერასაზე, დაბლა, სოფლის სასაფლაოა. სადაც, განლაგებულია სამლოცველოები, მათ ადგილებს მოსახლეობა აკლდამებადაც იყენებდა.

თუმცა დღესდღეობით მუცო დაცარიელებულია, სოფელში რამოდენიმე კლდეზე აგებულ სახლს თუ წააწყდებით. თვითონ მუცოს კოშკში კი დიდი ხანია არავინ ცხოვრობს,ეს ულამაზესი და ღირშესანიშნავი ადგილი დანგრევის პირასაა მისული რაოდენ სამწუხაროც არ უნდა იყოს


მუცო – ისტორიული საქართველოს მშვენება (ნაწილი I)

muco (იგივე მიცუ) მდებარეობს საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთში, ისტორიულ ხევსურეთში (პირიქითა), მდინარე არდოტის (არდოტისწყალი) მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ შატილიდან 12-15 კილომეტრში. პირიქითა ხევსურეთის შემორჩენილი ნასახლარებიდან უძველესია. 1769 . გადაუწვავთ და ნანგრევებათ უქცევიათ, ხოლო 1820 . შამილის მოლაშქრეების შემოსევის შემდეგ ციხე-სოფელში სიცოცხლე თითქმის აღარ განახლებულა.

 

ნასოფლარის კუთვნილი ძეგლებია:

I. ბორჩაშვილების ციხე-სახლი

II. ბროლისკალოს წმინდა გიორგის ხატი

III. თორღვაის კოშკი

IV. თორღვაის ციხე-სახლი

V. კოშკიანი ციხე-სახლი

VI. ჩოლოყაანთ კოშკი

 

არსებობს ლეგენდა მუცოს საიდუმლო განძის შესახებ:

 

ლეგენდის თანახმად სოფლის მკვიდრნი მთავარანგელოზის ბროლისკალოს ხატზე ლოცულობდნენ. ისინი განთქმული მეომრები და მონადირეები იყვნენ და თავს წმინდა დროშათა არმიის მუდმივ წევრებად თვლიდნენ, იცავდნენ რა საუკუნეების განმავლობაში ხატისთვის მოძღვნილ ენით აუწერელ საგანძურს. მხოლოდ ორმა კაცმა იცოდა საიდუმლო საგანძურის ადგილსამყოფელი. საგანძურიც და დროშაც მხოლოდ ხევსურთა უდიდეს დღესასწაულზე _ „ათენგენობაზეგამოჰქონდათ. ჩამოატარებდნენ მედროშენი ზანზალაკებიან დროშას, მუხლს მოიყრიდნენ მის წინაშე ხატის ყმები, გამორჩეულ საკარგყმოს ლუდით სავსეხატის თასებსჩამოურიგებდნენ და იმით მოსაგონარს სვამდნენ, ვინც სამშობლოსათვის დასდო თავი. მერე დაწყებული ჟამიანობა და საიდუმლოს გასანდობად ღირსეული ახალგაზრდის ძიებაში საგანძურისა და დროშის სამალავების მცოდნეებმა საიდუმლო საფლავში თან წაიღეს. ასე დარჩა ლეგენდად მუცოს მიუვალ კლდეებში დამალული განძი და დროშა. მუცოელებს სჯერათ, რომ განძს ვერავინ იპოვის, ვიდრე მუცოს მფარველი ხატი თავად არ ამოარჩევს ღირსეულს და ძილში არ უჩვენებს მის ადგილსამყოფელს.


თიანეთი

TianeTi mdebareobs mTian mxareSi, Zvelad misi saxelwodeba iyo ‘’mTianeTi’’ , misi adgilmdebareobidan gamomdinare, magram droTa ganmavlobaSi am saxels Camoscilda ‘’m’’.

‘’TianeTi’’ saistorio wyaroebSi geografiuli mxaris saxelwodebad jer kidev me-4 saukuneSi gvxvdeba. ‘’TianeTi’’ Tavidan kaxelebiT iyo dasaxlebuli, isini me-18 saukunis pirveli naxevrisaTvis mTlianad gadasaxldnen kaxeTSi da maT adgilze TandaTan Camosaxldnen fSav-xevsurebi da mTiulebi.

‘’TianeTs’’ samxreTidan esazRvreba erwo, CrdiloeTidan-liSo da misi gaswvrivi adgilebi, aRmosavleTidan-kaxeTis qedi da dasavleTidan-qarTlis qedi.

‘’TianeTSi’’ aris erT-erTi uzvelesi dasaxlebuli punqti ‘’JaleTi’’, romelic erwo-TianeTis, fSavis, TuSeTis da xevsureTis saepiskoposos centri iyo. ‘’JaleTSi’’ iyo uZvelesi sanaTlavi, romelic TariRdeba erTi versiiT me-7 saukuniT, xolo meore versiiT me-9 me-10 saukuneebiT.

‘’TianeTis’’ mosaxleobis salocavi iyo ‘’xmala’’. aseve aris ‘’laSaris’’ salocavi ivris xeobis zemo welze, laSaris goraze. laSaris giorgis dResaswauli aRiniSneba ivlisSi da mas mTeli mosaxleoba zeimobs.

‘’TianeTSi’’ mravali istoriuli Zeglia: monasteri, romelic mdebareobs sofel Jobotas Tavze. ‘’oCanis cixesimagre’’ ivris xeobis zemoT, sadac aRizarda kaxeTis mefe levani. aseve ivris pirasaa vaJa-fSavelas saxelobis kulturisa da dasvenebis parki, sadac misi Zeglic dgas. sofel aRajanis Tavze aris didi samonastro kompleqsi-ori taZari Tavisi samrekloTi da didi galavniT, sadac dResdReobiT samwuxarod kerpTayvanismcemlebi ikribebian. sofel jijeTSi aris sveticxovlis taZari,sadac kaxTa mefe aleqsandre me-2-s ganZTa mcveli daudgenia, xolo sofel sionSi mdebareobs RvTismSoblis miZinebis taZari, romelsac aTariReben me-5 me-7 saukuneebiT.


ქართული დამწერლობა


mecnierebis kvlevebis Sedegad qarTuli damwerlobis SemoRebis TariRad navaraudebia qristes Sobamde 284 weli. erT-erTi Teoria qarTuli anbanis warmoSobis Sesaxeb aseTia: qristes Sobamde mesame saukuneSi saqarTvelos pirvelma mefem farnavazma, Zvel berZnul anbanur sistemebze dayrdnobiT srulyo qarTuli damwerloba.

saukuneebis ganmavlobaSi nel-nela viTardeboda da ixveweboda qarTuli damwerloba da ganviTarebis 3 safexuri ganvlo:

  • ასომთავრული, ანუ მრგვლოვანი
  • ნუსხური
  • მხედრული

asomTavruli damwerloba uZvelesi nimuSi me-5 saukunis 30-40-iani wlebidan Semogvenaxa. nusxuri damwerloba me-9 saukunidan gvxvdeba, xolo mxedruli damwerloba me-10 me-11 saukunebidan iRebs saTaves.

 

asomTavrul da nusxur damwerlobebs iyenebdnen saeklesio teqstebSi, freskebze, xatebze da kedlebze warwerebis gasakeTeblad, amitom asomTavrul da nusxur damwerlobebs meorenairad xucur damwerlobebsac uwodeben. samwuxarod asomTavruli da nusxuri damwerloba amJamad miviwyebulia da maTi gamoyeneba qarTvelTa umetes nawils ar SeuZlia.

qarTuli qristianuli religiis gaZlierebam, dasabami misca qarTuli enisa da damwerlobis aRorZinebas. saukuneebis manZilze iqmneboda da iqmneba qarTuli anbanis uZvelesi da ulamazesi aso-niSnebiT gamoyvanili musikaluri, mecnieruli, sasuliero Tu saero da sxva nawarmoebebi.

Zv.qarTul anbanSi iyo 38 aso, magram enis ganviTarebam zogierTi asos uaryofa moiTxova da amJamad qarTul anbanSi gvaqvs 33 aso. me-19 saukunis me-2 naxevridan ilia WavWavaZis reformis wyalobiT, ukve aRar ixmareboda moZvelebuli da zedmetad rTuli asoebi. am reformam kidev ufro daxvewa da srulyo qarTuli damwerloba.

damwerloba, romelsac amJamad viyenebT qarTvelebi es aris mxedruli anbani. qarTul anbans gaaCnia iseTi Tviseba, rogoricaa TiToeuli asoniSnis gamoTqmisa da daweris eqvivalentoba, anu qarTuli anbani iseve ikiTxeba, rogorc iwereba.

aucileblad unda SevinarCunoT qarTvelebma Cveni Zvel qarTuli damwerlobis istoria da kultura misi SeswavliT, elementarulad rom SegveZlos eklesiebSi da monastrebSi wavikiTxoT freskebis uZvelesi Tu axali warwerebi, radgan yvelaferi asomTavruli anbaniT aris Sesrulebuli.



Follow

Get every new post delivered to your Inbox.